— Сястру ж мае, брат ёсць!

— А хто іх тут калі бачыў?

I так ад раніцы жыўцом хавалі Сцяпана. Адны спачувалі яго адзіноце, іншыя шкадавалі гаспадаркі, што марна прападзе, наступныя сабачылі на абыякавасць брата і сястры.

Але тыя не былі такімі абыякавымі і гаспадарцы дарам загінуць не далі. Нібы па тэлефоне данеслася да іх, што са Сцяпанам безнадзейна. І вечарам ужо прыехалі. Нават цётка нейкая аб'явілася. Брат паляцеў да стадолы, сястра адразу па хлявах кінулася, а цётка за абразамі ды па каморы шнырыла. За ноч зніклі воз з веялкай, над раніцай кароў у хлявах ужо не было, а каля поўдня пачалося:

— Як роўна, дык роўна! — гарланіў брат. — Усе каровы папрадавала!

— А ў стадоле, што?! Менш было? — вымахвала рукамі сястра.

— I я ж нейкая сваячка. I маёй тут працы нямала, — не змаўчала цётка.

— О! Яе працы! — А хто тут цябе калі бачыў? — супольна кінуліся да цёткі. — Хопіць табе таго, што ў хаце знайшла.

— А ты тут да мяне не падмашчвайся, сама дам рады! — сунулася сястра да брата, убачыўшы, што той стае на яе баку. — Яшчэ Сцяпан не памёр, а ён ужо ўсю стадолу ачысціў!

— Гооо...! Тая, што ў хлявах нічога не чапала!

— А як ён і выйдзе, то хто яму гэтых кароў даіць будзе?

Ачысцілі. Задбалі пра ўсё. А кажуць, адзінокі быў...

Павячэралі. Дзед падсунуў бліжэй да печы столачак і, абапёршыся плячыма аб цёплую сценку, сонна ківаў галавою, быццам бы пералічваў пражытыя гады. Бабы збіраліі са стала. Заўтра Новы год.

Малы Міколка любіў такія хвіліны. Любіў ён прысесці каля дзядулі ды заслухацца ў яго ўспаміны. Сваім дзіцячым розумам уяўляў свет дзедавай маладосці і здавалася яму, што не дзядуля, а ён тут галоўны герой.

— Дзеду! Дзеду! — патузаў за руку. — Чаму Гагатуху багатым вечарам называюць? А?.

— Ыммм? — адкрыў той вочы. — Як чаму? Ну, багаты, ну... Цэлы год людзі працавалі пакуль дачакалі гэтага вечара. А знаеш, колькі за год усялякага дабра назбіраецца. Таму ён і багаты.

— А гагатаць пойдзем? — заерзаў на столачку Міколка.

— Што ты? Цяпер ужо гэтага няма... Смяяліся б. Усё прайшло, унучак. Глухамань адна цяпер. Абы што, дык зараз крыўдзяцца, У суд падаюць. А каб ты ведаў, як калісь весела на вёсцы было? Хто ў гэту пару ў хаце сядзеў. Павячэраў, ды за вядро з попелам і гайда за дзверы сцяжынкі па вуліцы высыпаць. Высыплем сцяжынку, загагочам пад акном, ды ходу. Раз памятаю, сыпалі мы дарожку ад Кірылавага Івана да Матроны. У нашай кампаніі быў такі Рыгор. Ты яго не памятаеш, памёр, зямля б яму лёгкай была. Ну, і голас у яго быў. Бывала, як зарагоча — па ўсёй вёсцы вароны з дрэў са страшным крыкам паўзлятаюць. Дасыпалі мы, значыць, да Матроны, а Рыгор як не зацягне сваё „гу-гу-гу", дык тая, як несла міску з гарачай кішкай, так і паставіла яе, замест на стол, на галаву старому Ніканору, бацьку свайму. Мы са смеху ледзь не паўсікаліся. Што і не вытваралі? Усе вароты паздымаем ды пазаменьваем. Памятаю, раз нашаму суседу варотамі дзверы ў хату загарадзілі. Так прыладзілі, што той з хаты вакном вылазіць мусеў. Данілу стог сена за вёску перавезлі, Міцьку санкі на вёрст пару адагналі. Яшчэ і ставіць мусіў, каб сказалі, дзе схавалі. Рабілася, ой рабілася! Але людзі ведалі, што так прынята і ніхто не крыўдзіўся. А зараз...? Хуліганам, або злодзеем абзавуць. Дзіўныя цяпер людзі... Ну, але ты ўжо лягай. Заўтра ўстанеш, грашыма памыешся, каб багатым цэлы год быць. Лягай! А я яшчэ надвор выйду, сабаку спушчу.

Стары накінуў на плечы кажух і выйшаў. Міколка, распранаючыся, чуў як паскрыпвае пад дзедавымі валёнкамі снег, як радасна забрахаў сабака, пачуўшы канец зняволення. Прыкрўыся коўдраю і ўжо засынаў, калі пачуў на парозе злосны голас дзеда:

— А, сабакарнікі! Вароты знялі! Каб крышку раней выйшаў, дык... Уцяклі! Што за дурнота трымаецца?! I то Валодзеў! Ва ўніверсітэце вучыцца, а такой глуповінай займаецца. Заўтра да бацькі пайду. Такі бамбіза, а... — і тут дзед, глянуўшы на ўнука, замаўчаў. Зняў кажух, разбуўся і палез на свой запечак.

— О, тут! Тут! У прагон палезла! Ксы, Бобік! Ксы!

— Што там такое?

— Не ведаю, але палезла! Жну я на мяжы траву цяляці, аж раптам — як не запішчыць, а потым — як не забрэша Бобік ды як не кінецца за ім. А яно туды, то сюды і ўрэшце шмыг у прагон, — задыхвалася бабулька Кацярына.

— Ну, але што?

— А чорт яго там ведае! Такое з хвастом, з вушамі... О, вунь там, пад мастком сядзінь. Ксы, Бобік! Ксы!

— Лезь Іван!

— Ты што, здурнеў? Каб вочы выдзерла? Лезь сам, а я з другога боку папільную, каб у поле не ўцякло.

— От булава пустая! Бамбіза, а невядома чаго баіцца. I без цябе выганю. Вы, бабулька, паглядзіце, каб не ўцякло, а я саломы прынясу.

Уваліўшы пад масток два снапы немалочанага жыта, Мікалай чыркнуў запалкай. Агонь хутка разгарэўся і палез сваім вострым языком у прагон. Але вылазіць нічога не вылазіла.

— Сырога трэба падкінуць, каб больш дыму было, а то агонь толькі верхам цягне, — параіў Іван і кінуў падпашак, згорнутай з суседавага поля канюшыны.

— Ёсць! Гаў-гаў! Вылазіць! Тхор гэта! Тхор! — закрычалі пад брэх сабакі.

Іван і Мікалай кінуліся як не па сваё на другі бок дарогі. I Хведарчык, кінуўшы накладаць на воз жыта, з віламі пёр.

— Туды, Туды! З боку заходзь! — крычаў Іван.

— На мяне гані, я яго тут віламі, — даваў знаць аб сваёй гатоўнасці Хведарчык.

— У кусты наганяй! — верашчаў Мікалай.

Але тхорыка і паганяць не трэба было. Ён сам, думаючы, што знойдзе сховішча ад гэтай страншай пагоні, так і бег, скуліўшыся, проста на прыдарожны куст ракіты. Першы даляцеў Хведарчык, а дакладней яго вілы, якія з размаху ўеліся ў дрыжачае са страху цельца тхорыка. Потым Іван з Мікалаем падбеглі. Толькі Бобіка не падпускалі.