– У Горад Чакання сыходзяць тыя, хто бяжыць з Семгалена, - сказала яна.
– Большасць з х. Але некаторыя застаюцца селшчы на балотах. Не хочуць сц мрою. яны таксама чакаюць.

– Чакаюць чаго?
– спыта Стах.

– Часу, кал можна будзе вярнуцца.

Яны наблзлся шчыльную да будынка з жотым вокнам. У глыбн дома гарэла святло. Прыхнушыся да шыбы, ён разгледзе невялк, проста абсталяваны пакой: беленая печ, фарбаваныя слончык, прысадзсты буфет старасвецк куфар каля сцяны. Стол у куце стаць неяк крыва, як быццам яго адсунул спехам. Пасярод памяшкання пасталена шырокая лава, на яе накнуты пярэстыя клмк. На лаве пазверх клма плазам ляжыць чалавек, але яго не разгледзець, бо лаву з усх бако абступл людз. Побач на падлозе валяюцца брудныя бнты разрэзаная кашуля, закарэлая ад крыв. Чутны ц то спевы, ц то лтан, што чытаюцца нараспе. Галасы гучаць прыглушана, быццам вельм здалёк.

...за морам, на самым кра Зямл, ёсць выспа, на той выспе скала, на скале дрэва-ясень, яго макака дакранаецца неба, а карэнне сыходзць у падземны свет, з-пад каранё дрэва-ясеня бягуць дзве крынцы, адной вада горкая, нбы жоць, чорная, як смала, у другой вада салодкая, нбы мёд, белая, як раса...заранца вячэрняя, прыняс вады мёртвай, зага раны, заранца раншняя, прыняс вады жывой, удыхн жыццё...

– Вось мы прыйшл, Стах. Цяпер вяртайся, - сказала яна.

Ён абярнуся. Яго спадарожнца стаяла трох наводдаль, у баку ад святла, якое падала з акна. Лхтар яе згас.

– Скажыце, як ваша мя?
– спыта Стах.

– Тутэйшыя завуць мяне Жытняй Цёткай. А рамейцы Валадаркай Гадзюк. тое тое прада.

У цемры Стах не бачы яе аблчча, але ён адчу, што яна смхаецца.

– Бывай, Сташак. не падманвай больш нкога. Будзь шчырым, - сказала яна, адступаючы начную мглу.

***

Стах расплюшчы вочы бачы над сабой нзкую столь з перакрыжаваным бэлькам. Да бэльк бы прымацаваны сплецены з саломы "павук". Ён злёгку разгойдвася. Дзесьц паблзу гарэла свяча - мяккае святло запаняла пакой, на стол калыхался цен. Пахла дрэвам сухм зёлкам.

– Ману...
– прашапта Стах.

– Прачнуся, крамольнк?
– ён адчу чыюсьц далонь на свам лбе.

Узняшы вочы, Стах сустрэся позркам з чалавекам, як схляся над м. Пэна, гаспадар дома. Яшчэ не стары, але зачасна ссвелы. Вусы бародка, твар просты, прыязны, вочы колеру волава. На м белая вышываная кашуля ачыны кажух без рукаво.

– Ключ... Ключ у Ману...
– вымав Стах сам здзвся, накольк слаба гучыць яго голас.

Гаспадар кну.

– Ведаю.

– Ён сказа: "За шэлег аддам". Але грошай рамейскх ён не возьме. Манетку хоча нашу, семгальскую. Так сказа - рамейцы пратаргавался, хай цяпер семгальцы ратуюць...

– Ману розум мае, - сказа гаспадар, пасмхаючыся.
– Дар Творцы - гэта табе не гаршчок дзравы, за так не аддас.

– Паслухайце...

Стах прызняся на ложку, агледзеся. Той самы пакой, як ён напярэдадн бачы акне. Беленая печка, услончык, буфет ля сцяны паблсквае шкляным дзверцам. Лаву з сярэдзны пакоя жо прыбрал, але на дошках падлог застался наплывы крыв. 'То бы я, - здагадася Стах.
– Я ляжа на той лаве. Я бачы самога сябе, зазрнушы акно'.

– Ну, куды сабрася?
– гаспадар узя яго за плячо прымус улегчыся на падушк, напханыя духмяным сенам.
– Адпачывай, Стах. Сп. Ты прайшо дог шлях.

Той пахта галавой.

– Нельга...нельга спаць. Я пасюль спазнся...

– Глупства. Час яшчэ ёсць.

Ён падхап са стала свечку выйша, прычыншы дзверы. За дзвярыма суседнм пако гарэла святло, гучал галасы. Коган. Коган тут. Стах пазна ягоны голас сярод ншых. Ён гаман смяяся. 'От жа ж, халера ясная! Нзавошта б не паверы, кал б сам не бачы...' Стах чу, як Коган звяртаецца да гаспадара дома: "Локс".

Локс - значыць "мядзведзь". Так празвал яго прыморцы, бо ён ствары мядзведзя пасля сёспалення. мя яго брата складваецца з двух каранё: "анку" -"сусвет" "агх" - "цмок". Гэта жо з мовы ксайлахскх вершнка. Яны лчаць, што Ангх яго брат - дзец Цмока, якога вершнк завуць таксама Айал-Гач. Вандронк. Блзняты нарадзлся ад зямной дзячыны, якую Цмок узя у палон згвалц. Адзн з блзнят выгляда, як звычайны чалавек, друг ж бы больш падобны да свайго бацьк, ён нарадзся з выцягнутым зрэнкам... Вельм цкавая трактока семгальскай легенды. Яе паднёвы варыянт, як стотна адрознваецца ад паночнага. Фнал у ксайлахскай легенды давол аптымстычны: Блзняты вырасл вызвалл мац з палону, а Цмока забл пасекл на кавалк. Але Айал-Гач немручы, ён мае тысячу васаблення вяртаецца зно зно... Пра сё гэта можна прачытаць у "Займальнай мфалог" прафесара Дам'яна Росцы, вядомага знаца старажытных легенд падання... А зрэшты не, ужо няможна. Увесь наклад кнг арыштаваны, бо атар бы абвнавачаны крамоле... На шчасце, з астрога ён выйша, але пасаду ва нверстэце яго адабрал, кнжк не вярнул. Добра, што хоць жывы застася. Жывы...

Стах ляжа, безуважлва таропшыся на саламянага "павука", як пагойдвася пад столевай бэлькай. Незабаве павек яго пацяжэл, ён ста павольна саслгваць у забыццё. Над Паночнай Багнай гуляла Мроя. Яна выглядала, як простая семгальская дзячына ц кабета - у шэрай свтцы андараку. косы пад хусткай белыя-белыя, быццам выбеленыя марской соллю. У руцэ яе лхтар, як свецць у золкай мгле, як маяк у паночным моры. Яна была тут яшчэ да сёспалення. Вандронк таксама...

"Не аддамо табе нашу Мрою, Айал-Гач! Мы пераможам Цмока выганм яго Абшары Цемры, адкуль ён прыйшо. Прысягаю..."

'Сп, мройца, сп. А сё, што ты бачы чу на берагах Рудзцы, няхай застанецца з табой'.

– --------------------------

* Натхн Николай Гумилев:

На скале, у самого края,

Где река Елизабет, протекая,

Скалит камни, как зубы, был замок.

На его зубцы и бойницы

Прилетали тощие птицы,

Глухо каркали, предвещая.

А внизу, у самого склона,

Залегала берлога дракона,

Шестиногого, с рыжей шерстью...